|
Imos
centrarnos nestas liñas nas analoxías que se fan
partindo da equivalencia existente entre corteza
e codia
como denominacións da ‘parte exterior dura que se forma
en certos alimentos, como o queixo ou o pan, ou nalgúns
tipos de froita, como a laranxa ou o limón’.
Un
primeiro exemplo deste proceso de analoxías observámolo
cando a codia
se lle outorga en galego o valor de ‘capa exterior que
recobre o tronco e as pólas das árbores’. En realidade
a forma máis común de referirse a ese concepto é casca,
e en menor medida, tona.
Un proceso semellante (neste caso a semellanza formal
entre corteza e cortiza)
provoca que algúns dicionarios lle asignen a esta última
o valor devandito, cando en galego designa unicamente a
casca da sobreira e a doutras poucas especies que
presentan características morfolóxicas semellantes.
|
En casos coma este, nos que
o galego tiña xa creada unha estrutura conceptual
e denominativa propia, pensamos que o recurso á
analoxía é totalmente innecesario. Por iso,
pensamos que casca
ou tona deben ser as elixidar como denominacións do concepto que nos
ocupa.[1]
|
Noutros
casos, recórrese á analoxía para bautizar conceptos técnicos
que non contaban con nome patrimonial en galego, como
acontece coa parella codia
cerebral / cortiza
cerebral ou con codia
terrestre. Nestes
casos as recomendacións dos dicionarios galegos
–incluso dos procedentes do contorno da RAG– apuntan a
direccións diferentes.
Así,
no Diccionario
galego de termos médicos menciónase soamente córtex cerebral,[2]
como xa indicabamos na Precisión
14, recollendo o mesmo latinismo que se fai valer en inglés,
portugués
ou francés.
Porén, no Diccionario
de psicoloxía e educación acéptase tamén como
equivalente cortiza
cerebral en paralelo e por imitación do castelán
corteza cerebral.
Pola
contra, para designar a ‘capa superficial da terra’,
non se recorreu á adaptación do latinismo crusta, como fan o inglés (earth
crust), o portugués (crosta
terrestre) ou o francés (croûte
terrestre), senón que practicamente a totalidade
dos dicionarios galegos,[3]
comezando polo Diccionario
da Real Academia Galega, aconsellan o emprego de codia
terrestre. Na escolla pesou moi probablemente o
influxo do castelán, pero tamén hai que ter en conta que
desde comezos do século XX os dicionarios galegos outórganlle
a codia o valor
de ‘superficie externa dunha terra de labor’,
especialmente cando forma unha capa dura por causa da
chuvia e do sol.
|
Por
todo isto, pensamos que estes dous casos non
admiten un trato idéntico, aínda a pesar das súas
semellanzas:
Propoñeríamos
o emprego de córtex
cerebral, xa que as alternativas (“codia”,
“cortiza”…) son formas sen tradición en
galego, que nos afastan das escollas seguidas
polas linguas veciñas e das propias tendencias
denominativas na linguaxe médica, na que
poderiamos atopar outros moitos córtex.
Non
cremos que se deba desaconsellar o uso de codia terrestre, porque é posible entendelo como un termo vivo no
galego popular –como consta nos dicionarios e
corpus de textos de principios do s. XX– que foi
aproveitado para os textos especializados, ben
certo é que axudado polo seu paralelismo co
castelán.
Con todo, tampouco parece que haxa impedimento
para empregar o cultismo crusta
terrestre, practicamente inédito en textos
reais, pero que nos achegaría ás linguas do
contorno.
|
Parece que canto
máis dura e grosa sexa esa superficie exterior máis se
tende ao uso de casca, e a medida que esta superficie adelgaza, aumenta o emprego de
tona.
Como nome para a ‘capa
exterior do cerebro, palium ou manto, composta
principalmente de substancia gris ou cinérea.’.
Só no e-Estraviz se
aconsella o emprego de crosta
terrestre; e no Diccionario
das ciencias da natureza e da saúde indícase que crusta
é a ‘denominación que, algúns, dan á codia
terrestre’.
|
