|
|
Un
idioma preciso |
| |
|
preciso
-a.
adx.
1.Exactamente determinado ou definido.
2. Dise do que non é equívoco nin vago.
3. Dise do que é necesario ou imprescindíbel. |
| |
A linguaxe usada na comunicación técnica e científica debe ser
"un idioma preciso", xa que a exactitude e a non ambigüidade é unha das súas características definitorias. O galego neste tipo de comunicacións é tamén
"un idioma preciso": para o seu proceso de normalización é
imprescindíbel que acceda a estes ámbitos expresivos, e que os seus falantes perciban con evidencias que todos os contidos de todos os temas poden ser comunicados a través dela.
Por iso, desde esta sección de canalciencia.com, coordinada pola
Área de Terminoloxía do
Servizo de Normalización Lingüística da
USC, intentaremos contribuír aos dous tipos de "precisións", presentando para o debate propostas de denominación de termos galegos que aínda non acadaron unha forma
estábel ou que se empregan de forma inadecuada.
Cada número parte dun pequeno estudo elaborado polos coordinadores no que se analiza un ou varios conceptos dunha área de especialidade, e se propoñen nomes galegos para eles. Partindo dese traballo, convidamos a todas as persoas interesadas a opinar sobre a calidade e a conveniencia das formas propostas, e a presentar e defender as súas propias alternativas no foro de debate creado para tal fin.
|
| |
| Ligazóns |
Dicionarios
e bancos terminolóxicos
Dicionarios
e vocabularios galegos
Outros
Máis
ligazóns |
| |
| |
|
|
|
| Castelanismos travestidos: a “arpilleira” |
|
77
|
Cabanas
sen
tellado nin paredes |
|
Ao
revés do que podería parecer, cando en galego oímos ou
lemos denominacións como cabana
gandeira,
cabana
bovina, cabana
equina, cabana
ovina, cabana
porcina… non se nos pretende falar de construcións
nas que se estabulan todos eses tipos de gando, senón do
‘total do gando –en conxunto ou dunha determinada
especie– que se pode contabilizar nun ámbito xeográfico
ou nunha propiedade concreta’.
|
|
A
palabra cabana comezou a empregarse con este novo
sentido en épocas moi recentes: o exemplo máis antigo de
uso recollido no Tesouro
Informatizado da Lingua Galega é de 1984, e
amais, tampouco se cita en ningunha dos traballos de
finais do XIX e de boa parte do XX compilados no Dicionario
de dicionarios. Porén, nestes últimos 20 anos vénse
empregando con moita frecuencia, o que permite documentalo
incluso en vocabularios como o Léxico
de xeografía (Santiago de Compostela: USC, 1996)
ou en páxinas
oficiais da Xunta de Galicia (entre elas o Diario oficial de Galicia).
“Curiosamente”,
este novo sentido de cabana coincide case
literalmente cun dos recollidos no Diccionario de la
lengua española da RAE para o castelán cabaña
(‘conjunto
de los ganados de una hacienda, región, país, etc.’).
Pero nesta lingua, ese valor ten unha longuísima tradición
histórica, pois xa se recollía na edición
do Diccionario publicada en 1729.
Só
os datos anteriores xa abondarían para desconfiar da
“galeguidade” desa acepción de cabana. Pero se
amais lle engadimos:
-
que
as linguas do noso contorno denominan o concepto en
cuestión recorrendo a formas totalmente diverxentes
entre si e sen ningunha relación coa castelá (PT: efectivo.
EN: herd;
livestock; livestock
population. FR: cheptel);
-
que
o galego dispón de denominacións patrimoniais (facenda,
armentío, habenza…)
que designan ese mesmo concepto ou algúns moi
achegados;
temos
indicios abondos para diagnosticalo como un préstamo do
castelán, instalado só no galego, onde compite con
formas autóctonas, polo que sería aconsellable evitalo.
Xa
sabemos que é mellor non empregar cabana, quédanos
pois determinar a qué forma podemos recorrer no canto
dela.
-
Habenza
non parece a máis apropiada xa que o Diccionario
da Real Academia Galega limita o seu alcance ao
‘gando miúdo’ (o formado por reses pequenas, como
ovellas, porcos ou cabras).
-
Facenda
posúe un significado (‘conxunto de animais que son
propiedade dunha familia’) que a capacita para
substituír a cabana, aínda segundo as zonas
do país ese valor xeral adquire matices particulares.
-
Armentío
sería tamén unha posibilidade acaída, xa que os
dicionarios recollen para ela un significado xenérico
de ‘gando de calquera clase que se cría para
utilidade do home’, xunta outro máis específico de
‘gando vacún que forma rabaño’.
|
Xa
que logo, a nosa proposta desta quincena consiste
en evitar expresións como as recollidas no
primeiro parágrafo desta precisión, e empregar
no seu canto armentío1
ou facenda / facenda de gando. |
|
1Cando
empreguemos este substantivo, é redundante
completalo con gandeiro ou con de gando,
xa que non existe ningunha ambigüidade posible.
Si pode ser preciso recorrer a unha desas formas
se usamos facenda, xa que expresións como
“a facenda galega” ou “as subvencións
por explotación outorgaranse en función da
facenda” poden ser provocar confusións con
algún dos outros significados dese substantivo.
Esta
posible ambigüidade xa desaparece nos casos en
que se especifica un tipo de gando concreto (“o
armentío bovino galego”, “a facenda
porcina catalá”…). |
|
|
|
|
|